Powrót Pomorza Gdańskiego do Polski w 1466 r.
Warszawa, 13 października 2026 r. – Narodowy Bank Polski poinformował, że od jutra będzie dostępna nowa moneta kolekcjonerska „Powrót Pomorza Gdańskiego do Polski w 1466 r.”.
Moneta o nominale 50 zł jest wykonana ze srebra o próbie 999, ma średnicę 45,00 mm i masę 62,20 g. Jej nakład emisyjny wynosi do 4000 sztuk. Monety będzie można nabyć we wszystkich Oddziałach Okręgowych NBP i w sklepie internetowym Kolekcjoner w cenie 1250 zł.
Rewers monety przedstawia wizerunek króla Kazimierza Jagiellończyka. W tle widnieje fragment pierwszej strony dokumentu II pokoju toruńskiego. Po lewej stronie umieszczono wizerunek herbu Gdańska według odcisku pieczęci z 1457 r. z dekoracyjnym bursztynowym elementem.
Awers monety prezentuje wizerunek pieczęci majestatowej króla Kazimierza Jagiellończyka na tle fragmentu pierwszej strony dokumentu II pokoju toruńskiego.
Wojna trzynastoletnia między Królestwem Polskim a zakonem krzyżackim zakończyła się pokojem zawartym w Toruniu 19 października 1466 r. Uroczyste zaprzysiężenie traktatu pokojowego odbyło się tego samego dnia w sali toruńskiego Dworu Artusa, a wielki mistrz zakonu Ludwig von Erlichshausen, klęcząc przed Kazimierzem Jagiellończykiem, gwarantował dotrzymanie warunków umowy i dochowanie wierności królowi Polski.
Działania wojenne przebiegały ze zmiennym szczęściem i szala zwycięstwa przechylała się raz na jedną, raz na drugą stronę. Przewaga Polski wynikała z dużego potencjału politycznego, gospodarczego i militarnego, który przewyższał siły krzyżackie. Król Kazimierz Jagiellończyk mimo porażek i trudnych do przezwyciężenia kryzysów wewnętrznych w państwie nigdy nie zwątpił w zwycięstwo i z pełną determinacją realizował politykę przyłączenia Pomorza i Prus do Polski.
Bezpośrednim powodem przyjęcia nowej strategii politycznej przeciwko Krzyżakom była oficjalna prośba stanów pruskich o wcielenie ich ziem do Korony. Poselstwo z odezwą do króla przybyło do Krakowa w lutym 1454 r. i zostało przyjęte bardzo przychylnie. Wizyta bez wątpienia była poprzedzona wieloma tajnymi spotkaniami i długimi negocjacjami, które miały upewnić Kazimierza Jagiellończyka, że wysłannicy rzeczywiście mają poparcie miast i rycerstwa ze wszystkich ziem, niegdyś odebranych polskiej monarchii. Na uroczystym posiedzeniu rady koronnej władca wydał akt inkorporacji całej prowincji do Korony. Wkrótce po tej decyzji nastąpił triumfalny wjazd monarchy na czele wojsk i wielkiego tłumu dworzan do Prus. Pierwsze sukcesy, gromadne przechodzenie pod królewskie znaki i radosne przyjmowanie polskiego króla wszędzie, gdzie się pojawiał, zostały nieco ostudzone po klęsce w bitwie pod Chojnicami jesienią pierwszego roku wojny. Wtedy to rozpoczął się długi i żmudny proces zdobywania zamków i miast, a także przejmowania kolejnych ziem. Ostateczny triumf miał przyjść dopiero po latach, kiedy Pomorze Gdańskie, Warmia, ziemia chełmińska i michałowska przeszły pod panowanie polskiego króla.
Odzyskanie Pomorza Gdańskiego i pozostałych ziem pruskich miało dla Korony ogromne znaczenie. Przywracało kontrolę nad ujściem Wisły i dostęp do Bałtyku, wzmacniało pozycję gospodarczą państwa oraz kończyło trwający od ponad półtora wieku spór z zakonem krzyżackim
Kolejna emisja jest zaplanowana na 28 października 2026 r. Tego dnia Narodowy Bank Polski wprowadzi do obiegu srebrną monetę kolekcjonerską o nominale 10 zł – „220. rocznica powstania przeciwko Królestwu Prus”.
